Crisis

Moet u nog kerstinkopen doen? Ik neem aan van wel. Maar voor de statistiek hoeft u al niet meer te gaan. De statistici weten al precies wat u gaat kopen en vooral ook hoeveel. Zeker drie procent meer dan vorig jaar. In totaal, als ik me het radiobericht van BNR (Nieuwsradio) goed herinner, voor 2 miljard euro.

Crisis? Het is maar hoe je het bekijkt. Daarover geven dit soort cijfers geen uitslag. Je zou kunnen zeggen dat de grote meerderheid er (nog) geen last van heeft. Op basis van dezelfde gegevens zou je ook kunnen concluderen dat wij ons verheugen over het feit dat we de crisis achter ons hebben gelaten.

Of dat we het crisis-gevoel willen wegwerken met een net iets duurdere wijn, een net iets bijzonderder stukje vlees, of vis die we nog nooit eerder hebben geprobeerd. In ons achterhoofd houden we er rekening mee dat de crisis alsnog  kan toeslaan: dansend op de vulkaan als het ware.

Maar ach, wat is crisis.

Bij de presentatie van een nieuw bouwplan werden kort geleden wat toespraken gehouden en om die toespraakhouders niet in het luchtledige te laten toespreken was er ook publiek uitgenodigd. Ze verzamelden zich aan staantafeltjes, waarop, om het knus te maken een bloemetje was gezet en schaaltjes met ondefinieerbare knabbels. En er liepen dames en heren rond met bladen drankjes. Kortom, een en al gezelligheid.

Terwijl twee mannen, die  elkaar kennelijk een tijd niet hadden gezien hun agenda's trokken om weer eens een afspraak te maken, babbelden ze over schilderijen. Achteloos, leek het wel, alsof ze het over de knabbeltjes hadden.

"Hoeveel heb je er voor betaald?" vroeg de een. "375", antwoordde de ander. "O, dat valt erg mee." Het gesprek ging nog een tijdje door waarin Van Dongens en andere schilderijen in New York en Eindhoven even terloops van eigenaars wisselden als de knabbelbakjes leeg raakten. En toen was het tijd voor de toespraken.

Heerlijk, dacht ik. Die zorgeloosheid. Die achteloosheid. Op mensen met heel veel geld ben ik nooit jaloers geweest, laat staan afgunstig. Daar heb ik gelukkig geen last van. Maar ik benijdde ze wel om die zorgeloosheid, die ze op dat moment tentoonspreidden.

Dat is ook een vorm van geluk, al is het, om met de Tsjechische dichter Jaroslav Seifert te spreken, "Soms een hele dag, soms hele uren/soms maar een paar minuten."

Maar zorgeloosheid en kunst gaan niet altijd samen, zoals een van mijn collega's ervoer toen hij een Eindhovense galerie bezocht. En 'interesseloses Wohlgefallen' dat Kant in zijn 'Kritiek van het Oordeelsvermogen' essentieel achtte voor de esthetische ervaring, is soms ook ver te zoeken. 

Er hingen romantische schilderijen uit de negentiende eeuw, landschappen, stillevens en portretten. Terwijl hij een geschilderd paard stond te bekijken, aandachtig, om nog eens goed te zien waarom het hem eigenlijk niet beviel, werd hij door twee dames benaderd.

Ze hadden ook al een tijdje in de galerie rondgelopen, voor verschillende stukken gestaan en steeds met elkaar staan overleggen wat ze er van van vonden. Maar ze waren er kennelijk nog steeds niet uit.

'Wat vindt u van dat schilderij?" vroeg één van de dames aan mijn collega. Hij keek op. Het recht in hun gezicht volledig afbranden van het paard en de schilder die er zijn best op had gedaan, leek hem geen optie. Temeer omdat  de beide dames verwachtingsvol zijn ongetwijfeld deskundige antwoord afwachtten.

"In zijn soort niet slecht", was na enig wikken en wegen het oordeel. De prijs ook niet: 325. De dames op hun beurt leken in stilte te overleggen. Ze bekeken het schilderij nog eens goed, keken mijn collega nog eens aan en besloten dat hij ongetwijfeld een deskundig advies had gegeven.

Op dat moment schoot de galeriehoudster te hulp om de dames uit hun overlegcrisis te halen. "U kunt het meenemen voor 275", was haar genereuze aanbod. Dat gaf de doorslag.

"Nou dan hou ik het maar bij dit schilderij", zei één van de dames.

"Misschien ziet mijn man me dan eindelijk eens weer staan."