Eindhoven Allicht

Herinneringen

Met Bert Jans, Phocas Kroon en Silke Georgi, de drijvende krachten achter het Struikelstenenproject in Eindhoven, liep deze week een groepje belangstellenden mee bij de plaatsing van de stenen.

Terwijl stratenmaker Patrick Poederoijen en zijn collega de stenen een plaats gaven in het trottoir, wisselde het groepje omstanders meningen en ervaringen uit.

Verbazing was er telkens  weer over het lot van de Joden die werden gedeporteerd; het geweld waarmee dat soms gebeurde en over het falende geheugen van veel mensen die moeten hebben gezien dat hun (over)buren werden weggevoerd en dat een ‘verhuiswagen’ langskwam om de inboedel op te halen, die vervolgens op de Kruisstraat of de Jan van Lieshoutstraat werden opgeslagen.

Over die ‘verhuiskosten’, zo beschrijft Phocas Kroon in zijn boekje  De joodse gemeenschap van Eindhoven 1940-1945, ontstond er tussen de verhuizers, de gemeente en de Duitse bezetters nog een conflict over de verrekening van de kosten. De gemeente schoof de rekening door naar de Duitsers, maar die verwezen de zaak terug naar de gemeente.

Die besliste dat de verhuizingskosten en de opslag van ‘jodenmeubelen’ een kwestie was tussen de verhuizer en de joden. “De bij U aanwezige jodenmeubelen werden door U vrijwillig op verzoek der joden opgeslagen en U bewees daarmee dus diensten  aan die joden. “

Maar NSB-burgemeester Pulles was realistisch genoeg om te weten dat de verhuizer naar zijn geld zou kunnen fluiten: “Nu de joden inmiddels op de een of andere manier verdwenen zijn, zult U van hen Uw bedongen loon voor de hun bewezen diensten niet ontvangen”, schreef hij verhuizer Dijkstra.

De minachting voor en haat tegen Joden was ook na de oorlog niet verdwenen. Joodse kinderen die de oorlog overleefden werden door hun katholieke en protestantse klasgenootjes nog voor Christusmoordenaars uitgemaakt.

Op de Joodse begraafplaats worden tot op de dag van vandaag nog papiertjes over de muur gegooid met de tekst ’Rotjoden, jullie hebben Jezus Christus vermoord.’Ook werd er een ton stront voor de ingang van de begraafplaats over de straat uitgekiept.

Nederlandse Joden zijn de laatste jaren in toenemende mate bezorgd dat de geschiedenis zich kan herhalen. Dit soort incidenten sterkt hen in dat besef. Ook in Eindhoven.

 

 

Synagoge

Al maanden geleden legde Phocas Kroon, met Bert Jans initiatiefnemer van het Struikelstenenproject in Eindhoven bij de gemeente Eindhoven het plan neer om op de Eindhovense Kerkstraat een monument te ontwerpen ter herinnering aan de synagoge die daar tot 1959 heeft gestaan.

Het Struikelstenenproject – een idee van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig-  behelst het plaatsen van een gedenkplaatje voor elke woning waar voor en in de oorlog Joden hebben gewoond met daarop naam, geboortedatum, datum van deportatie en de datum waarop ze in een concentratiekamp werden vermoord.

Dat monument ter herinnering aan de synagoge zou een zichtbare omtrek moeten zijn van het gebouw, een ontwerp van A.C. Bolsius dat in 1865 werd gerealiseerd, op het nieuw aan te leggen plaveisel van de Kerkstraat.

Net zo als over de afbraak van het oude stadhuis aan de Rechtestraat, bestaat er over de afbraak van de synagoge groot onbegrip en verontwaardiging.

Of dat in 1959 ook zo was, of er zich toen iemand over de afbraak opwond, weet ik niet. Misschien waren we zo bezig met het tot stand brengen van een nieuwe, op de toekomst gerichte stad dat het verleden totaal geen belang meer had.
Dat historisch besef is het laatste decennium weer gegroeid. Af en toe schamen we ons collectief voor de afbraak die we vijftig jaar geleden kennelijk met droge ogen lieten voltrekken.

De nieuwe bestrating van de Kerkstraat moet medio mei zijn beslag krijgen. Of er iets is gedaan met het voorstel van Phocas Kroon was vrijdagmiddag nog niet bekend.

Maar als het voorstel niet overgenomen is, is er alle aanleiding om dat alsnog te doen. Het zou een mooi en waardig sluitstuk zijn van het Struikelstenenproject.