Levende Legende leeft niet meer

Merce Cunningham - Biped
Geüpload door rybthr. - Tekenfilms en video's over kunst.

 

 

Merce Cunningham blies zondagnacht zijn laatste adem uit. Waarschijnlijk heeft hij nog een paar danspasjes bedacht voor zijn tamelijk geniale choreografengeest zijn lijf verliet.

Merce was mijn held. Omdat hij mij bevrijd heeft.

En met mij heel veel anderen.

Als je als achtjarige ballet als hobby kiest, vanwege dat prinsessen-achtige gedoe dat er aan kleeft, weet je namelijk niet dat je eigenlijk vrijwillig in een knellend keurslijf stapt waar strenge, meedogenloze en stijve regels gelden.

Tuurlijk: het ziet er egelachtig uit, vooral met die tutuutjes en elegante satijnen spitzen erbij, maar niemand die je van te voren vertelt dat je eerst jaren moet huilen van de pijn en de frustratie. Omdat een pasje maar op één manier kan en mag. En omdat al snel blijkt dat je alleen maar kan uitblinken als je technisch en fysiek volmaakt bent. Dat eerste is met heel veel trainen nog wel te bereiken; dat tweede niet. Achillespezen, bijvoorbeeld, worden niet langer. De mijne niet, in elk geval.

De opluchting was dan ook groot toen we als pubers in de jaren negentig kennismaakten met moderne dansstijlen waarbij je al je strak in het gareel getrainde ledematen ook eens los mocht gooien. Met dank aan Martha Graham en met dank aan Merce Cunningham.

 

De Amerikaanse choreograaf was een van de belangrijkste dansvernieuwers. Hij was een anarchist, wars van logica, verhaallijntjes, regels en de romantische en lyrische bewegingen uit het klassieke ballet.  Hij schudde alle dansvormen door elkaar, mixte klassiek ballet met Graham-techniek en gewone, huis-tuin-en-keuken bewegingen en maakte er een heel eigen stijl van. 

De voorstellingen van zijn in 1953 opgerichte Merce Cunningham Dance Company konden niet meteen op luid gejuich rekenen.

Mensen vonden het vreemd dat er geen verhaallijn in de stukken zat, dat de dansers niks uitbeeldden. En de minimalistische muziek, veelal gecomponeerd door zijn artistieke rechterhand en geliefde John Cage, maakte het er ook niet toegankelijker op. In de jaren zestig werd zijn talent door steeds meer mensen gespot met als hoogtepunt zijn benoeming als Levende Legende door de Library of Congress in Washington in 2000.

Los van zijn waanzinnige stukken, was Merce Cunningham bovendien een van de eerste choreografen die nieuwe technische snufjes uitprobeerde. In ‘eyeSpace’ (uit 2006) kon het publiek zelf muziek uitkiezen via hun iPod. En in 1999 maakte hij  ‘BIPED’, waarbij de dansers met hun computergestuurde alterego’s dansten. Een jaar later was dat stuk ook in Nederland te zien, op het Holland Festival.  'BIPED' werkte als een magneet op mijn ogen, als een fragmentatiebom vol confetti in mijn onderbuik. Deze man weet en voelt hoe dans hoort te zijn, dacht ik, deze man drukt precies op de goede knopjes van mijn afstandsbediening.

Bovendien was die dag in 2000 de eerste en enige keer dat ik Cunningham in levende lijve heb gezien. Na een staande ovatie kwam hij op en boog, de wandelstok in de rechterhand.

En nu is de Levende Legende overleden. Negentig werd hij en de laatste jaren van zijn leven moest hij in een rolstoel doorbrengen. Zijn voeten kon hij nog wel bewegen. Daar tapte hij mee.

Namens alle dansers op de wereld: bedankt voor de bevrijding.