Cultuurblog

Levende Legende leeft niet meer

Merce Cunningham - Biped
Geüpload door rybthr. - Tekenfilms en video's over kunst.

 

 

Merce Cunningham blies zondagnacht zijn laatste adem uit. Waarschijnlijk heeft hij nog een paar danspasjes bedacht voor zijn tamelijk geniale choreografengeest zijn lijf verliet.

Merce was mijn held. Omdat hij mij bevrijd heeft.

En met mij heel veel anderen.

Als je als achtjarige ballet als hobby kiest, vanwege dat prinsessen-achtige gedoe dat er aan kleeft, weet je namelijk niet dat je eigenlijk vrijwillig in een knellend keurslijf stapt waar strenge, meedogenloze en stijve regels gelden.

Tuurlijk: het ziet er egelachtig uit, vooral met die tutuutjes en elegante satijnen spitzen erbij, maar niemand die je van te voren vertelt dat je eerst jaren moet huilen van de pijn en de frustratie. Omdat een pasje maar op één manier kan en mag. En omdat al snel blijkt dat je alleen maar kan uitblinken als je technisch en fysiek volmaakt bent. Dat eerste is met heel veel trainen nog wel te bereiken; dat tweede niet. Achillespezen, bijvoorbeeld, worden niet langer. De mijne niet, in elk geval.

De opluchting was dan ook groot toen we als pubers in de jaren negentig kennismaakten met moderne dansstijlen waarbij je al je strak in het gareel getrainde ledematen ook eens los mocht gooien. Met dank aan Martha Graham en met dank aan Merce Cunningham.

 

De Amerikaanse choreograaf was een van de belangrijkste dansvernieuwers. Hij was een anarchist, wars van logica, verhaallijntjes, regels en de romantische en lyrische bewegingen uit het klassieke ballet.  Hij schudde alle dansvormen door elkaar, mixte klassiek ballet met Graham-techniek en gewone, huis-tuin-en-keuken bewegingen en maakte er een heel eigen stijl van. 

De voorstellingen van zijn in 1953 opgerichte Merce Cunningham Dance Company konden niet meteen op luid gejuich rekenen.

Mensen vonden het vreemd dat er geen verhaallijn in de stukken zat, dat de dansers niks uitbeeldden. En de minimalistische muziek, veelal gecomponeerd door zijn artistieke rechterhand en geliefde John Cage, maakte het er ook niet toegankelijker op. In de jaren zestig werd zijn talent door steeds meer mensen gespot met als hoogtepunt zijn benoeming als Levende Legende door de Library of Congress in Washington in 2000.

Los van zijn waanzinnige stukken, was Merce Cunningham bovendien een van de eerste choreografen die nieuwe technische snufjes uitprobeerde. In ‘eyeSpace’ (uit 2006) kon het publiek zelf muziek uitkiezen via hun iPod. En in 1999 maakte hij  ‘BIPED’, waarbij de dansers met hun computergestuurde alterego’s dansten. Een jaar later was dat stuk ook in Nederland te zien, op het Holland Festival.  'BIPED' werkte als een magneet op mijn ogen, als een fragmentatiebom vol confetti in mijn onderbuik. Deze man weet en voelt hoe dans hoort te zijn, dacht ik, deze man drukt precies op de goede knopjes van mijn afstandsbediening.

Bovendien was die dag in 2000 de eerste en enige keer dat ik Cunningham in levende lijve heb gezien. Na een staande ovatie kwam hij op en boog, de wandelstok in de rechterhand.

En nu is de Levende Legende overleden. Negentig werd hij en de laatste jaren van zijn leven moest hij in een rolstoel doorbrengen. Zijn voeten kon hij nog wel bewegen. Daar tapte hij mee.

Namens alle dansers op de wereld: bedankt voor de bevrijding.  

   

Zelfspot van David Bowie

Veel iconen uit de popmuziek blijven hun fans bestoken met interessant materiaal. Artiesten als Bruce Springsteen, Bob Dylan, Paul McCartney, Prince en Neil Young  kwamen in 2008 of dit jaar met nieuw werk. Bruce, Bob en Neil ondernamen daarnaast uitgebreide tournees.

Ooit was David Bowie minimaal net zo productief als zijn vermaarde collega's. Het is echter al een tijdje stil rond de vernieuwende Brit, enkele gastoptredens buiten beschouwing gelaten. Bowie kampte vijf jaar geleden met hartproblemen en maakte sindsdien geen album meer.

Gelukkig zit er genoeg spul van de man in de archieven, zodat de fans zich niet hoeven te vervelen. Het materiaal, dat de voorbije jaren op cd uitkwam, is van hoge kwaliteit. Op het album Live in Santa Monica '72 (in maart 2009 verschenen) is een jonge Bowie (vlak voor zijn grote doorbraak als Ziggy Stardust) in topvorm. Ook de cd/dvd 'VH1 Storytellers', die sinds deze maand (juli 2009) in de winkelschappen ligt, is een waardevol item.

In de Storytellers-serie van tv-zender VH1 vertellen artiesten over de totstandkoming van hun liedjes. De cd en dvd met vier bonussongs zijn opgenomen in 1999, toen Bowie's loopbaan een nieuwe opleving kende met onder meer het album 'hours....'. Hij vertelt met verrassend veel -typisch Britse- zelfspot over zijn belevenissen met onder anderen Steve Mariott (opperhoofd van de Small Faces) en Iggy Pop.

De mooiste anecdote dateert uit zijn Ziggy Stardust-tijdperk, een tijd waarin hij de Engelse tienerharten veroverde als een man/vrouw-type, gehuld in extravagante kleding en voorzien van make-up en oranje haar.
Rond een optreden in een ruige club moest Bowie/Ziggy nodig naar het toilet. Toen hij vroeg waar hij terecht kon, wees de concertpromoter op een wastafel. "Beste man", antwoordde Bowie, "ik pis niet in een wastafel." Waarop de promoter antwoordde: "Als 't goed genoeg is voor Shirley Bassey, is 't ook goed genoeg voor jou."

Ik dacht dat humor en David Bowie niet samen gingen, maar sinds ik de Storytellers-dvd bekeek weet ik beter.

Sorry, Ria

Ria Brieffies is dood en ik ben in shock.
Omdat ze maar 52 is geworden, omdat ze een dochter en een zoon en een man achterlaat. Maar natuurlijk ook omdat ik een van de tienduizenden tienermeiskes was die een Dolly Dots-poster op haar kamer had hangen, waarop ook Ria's voorhoofd werd ontsierd door twee rafelige gaatjes waar eerst een nietje had gezeten.
We waren bijna allemaal Dolly Dotfans, ik en de meisjes uit mijn klas. Elk nieuw liedje werd meteen gebombardeerd tot materiaal voor de wekelijkse playbackshow op school.
We oefenden ons te blubber, tuurden uren naar clipjes op tv om de danspasjes af te kijken en maakten doorlopend ruzie. Vooral over de cruciale vraag: WIE playbackt WIE?

Vanwege het blondjes-overschot ontstond er altijd geknok over het verdelen van de rollen van Sjeel (ook wel Chela of Angela genoemd, daar snapten we toen ook al weinig van) en Anita. Het overgebleven blondje kon met wat schoensmeer wel voor een Patty doorgaan, maar dat stuitte weer op verzet van onze Indonesische klasgenoot die het al snel beu was om vanwege haar exotische uiterlijk altijd maar Esther te zijn. Om over onze Surinaamse playbackvriendin, die regelmatig veroordeeld werd tot Angela, maar te zwijgen.
En Ria?
Die hadden we er niet tussen zitten. Voor Ria waren weinig vrijwilligers.
Want Ria had kort haar. En was oud. Of nou ja: ouder dan de rest.
Als je Ria was, viel je echt niet op bij de jongens.
Tot dat ene liedje. De grootste hit van de Dolly Dots. 
'Love Me Just a Little Bit More'.
Ria zong de meeste tekst. En veel tekst was toch ook wel stoer.
Daar gaf je net zo makkelijk je Sjeel-imago voor op.
Ik wel, in elk geval.
Met terugwerkende kracht voel ik me daar schuldig over.
Want Ria had misschien kort haar en was iets ouder dan de rest, ze was natuurlijk wel de beste zangeres van de Dolly Dots.

En nu is ze dood.

Muziek voor planten en nog veel meer geks

Of je nou houdt van Zuid-Afrikaanse metal, Poolse speedpunk of gewoon van Frans Bauer: het internet biedt 24 uur per dag soelaas. Wie om 20.00 uur zijn computer aanzet, kan om 20.30 uur (of nog eerder) het complete oeuvre van pakweg Queen hebben gedownload. Legaal of illegaal.

Het leuke van muziek op internet is dat ieder subgenre zijn eigen fanclubje, homepage of weblog heeft. Ik stuitte laatst op een hele bizarre 'uitloper': Vinyl mysteries, een weblog over rare, mysterieuze en hilarische vinyl-schijven. Helaas is de weblog al een tijdje niet meer geactualiseerd, wat niet wegneemt dat de inhoud nog steeds fantastisch is.

Zo ontdekte de samensteller onder andere de lp 'Music for your plants' uit 1975. Wat er precies op die plaat te horen is wordt niet duidelijk, maar de hoes is al te mooi om waar te zijn.

Net zo absurd is het album waarop ene Kathy Anderson haar luisteraars de geheimen van het breien bijbrengt. Wat er zo handig is aan het leren breien via de grammofoonplaat? De hoes geeft het antwoord: 'No complicated reading instructions to follow'.

Ook de website Frank's Vinyl Museum maakt waar wat de titel belooft. De topper van de site is een lp waarmee vogelliefhebbers hun parkiet konden leren praten. Het idee was om de vogelkooi pal naast de luidspreker van de grammofoonplatenspeler te zetten en het beestje overloos te laten luisteren naar zinnen als: 'Hello baby'.

 De Engelse muziekkenner Jonny Trunk verzorgt in het maandblad MOJO een rubriek, waarin hij steeds een bizar album bespreekt. Hij heeft een eigen label waarop albums verschijnen die passen binnen zijn thema 'music, sex and nostalgia'. Zijn website biedt een mooi inzicht in de grillige collectie van Trunk.

Ongetwijfeld zijn er ook veel bizarre lp's en singles van Nederlandse makelij verschenen. Gravend in mijn geheugen kom ik niet verder dan de reeks reclamesingletjes van het wasmiddel Biotex, een plaatje waarop André van Duin het anti-roestmiddel Mercasol propageerde en zo'n singletje van slap plastic waarop diepvriesvoedingfabrikant Iglo aankondigde dat ene Mister X weleens bij u zou kunnen aanbellen met een hele speciale aanbieding.

Tips over vergeten schatten uit de Nederlandse grammofoonplatengeschiedenis zijn welkom. Mail ze, het liefst met een foto van de hoes, naar pop@ed.nl. 

Maria Callas leeft

Ik kan niet tegen opera. Opera is veel te heftig.

Sopranen slaan gaten in mijn onderbuik. Tenoren dringen zich galmend in mijn oren en willen er vervolgens niet meer uit. Het is allemaal te bombastisch, te dramatisch. Te veel van alles eigenlijk.

Met een klein beetje lood in mijn schoenen vertrek ik daarom richting Lierop. Op het terrein van beeldhouwer Lucien van der Eerden speelt het Eindhovense theatergezelschap Opus28 de voorstelling Maria vs La Callas. Een muzikaal drama over de grootste operadiva die er ooit bestond. Met originele opnamen van haar optredens.
Toen ze stierf was ik een jaar of drie. Tot op de dag van vandaag heb ik haar nog nooit horen zingen. Voor mij leeft ze eigenlijk niet, deze Maria Callas.
In het bos valt er al een stuk lood uit mijn schoenen. Het terrein ademt een waanzinnige sfeer uit. De bomen ruisen, we struinen door het natte gras. Overal staan kaarsen en mariabeeldjes. We drinken een biertje voor anderhalve euro onder een overdekte bar. 

Het regent zachtjes. Echt warm is het ook niet. Tot het moment dat we samen knie aan knie en poncho aan poncho op de tribune zitten. 

We giechelen, maken foto's van het sprookjesachtige beginbeeld, vergapen ons aan de theatertempel die Lucien van der Eerden heeft gemaakt, en paf: ineens landen we met z'n allen in een draaikolk.
We worden letterlijk meegezogen in het hoofd van Maria Callas. In haar liefde voor muziek, haar rotjeugd, haar perfectionisme, haar faalangst, haar liefde en angst voor het publiek, haar struggle met haar stem, haar totale gebrek aan eigenwaarde, haar verdriet als ze wordt verlaten voor Jackie Kennedy, haar wanhoop als haar baby acht uur na de geboorte overlijdt, haar snibbige grootheidswaanvlagen, haar eetstoornissen. 
Regisseuse Teresa van de Ven pelt Maria Callas in twee uur tijd laag voor laag af. Dat doet ze door alle Callas-eigenschappen door vijf vrouwen te laten verbeelden. De kleine Maria (gespeeld door een meisje van acht), de vrouw Maria, de diva La Callas, de oudere Maria en de Stem (vertolkt door een sopraan).   

Maria vs La Callas hakt er behoorlijk in. Niet alleen vanwege al het drama in haar leven dat zich voor je ogen opstapelt, maar omdat je (in elk geval als vrouw) ook stukjes Callas in jezelf herkent.
Ik kan niet tegen opera, maar ben ergens halverwege deze avond stiekum Callas-fan geworden.
Opus28 heeft haar tot leven weten te wekken.

Vrijdag en zaterdag is de voorstelling nog te zien om 20.15 uur in de Beeldentuin Lux et Terra aan de Oeyenbraak 2 in Lierop. www.opus28.nl
 

ook nog een filmpje

in aanvulling op het blogje over falstaff: ik heb ook nog een beetje zitten filmen met m'n point & shoot camera'tje...

meer foto's staan HIER.

zo'n feestje moet eindhoven ook hebben...

het grootste deel van de cast verzameld aan de stamtafel in de taveerne op het toneel, voorafgaand aan het eigenlijke begin van de opera falstaff. met de sint-janskathedraal op de achtergrond.

de parade in den bosch is vol.
niet overdreven vol, zoals vorig jaar, maar vol.
naar schatting van de organisatie zijn er ruim zesduizend toeschouwers. ze staan of zitten op zelf meegebrachte stoelen, fauteuils, loungebanken of op de grond. wijntje erbij, een broodje of een bak pasta.
op het podium voeren het brabants orkest en opera zuid verdi's opera falstaff op. een feestje. want opnieuw draait het evenement 'opera op de parade' (voor de de derde keer) om een (k)luchtig muziekspektakel dat uitermate geschikt is voor een gelegenheid als deze.
zo'n feestje zou eindhoven ook wel willen, houd ik eerder op de middag martijn versteeg voor. het in den bosch woonachtige hoofd marketing & communicatie van het brabants orkest was drie jaar geleden de initiatiefnemer van 'opera op de parade', waarin het orkest samenwerkt met opera zuid. het is toch zonde om zo'n openluchtconcert één keer te geven. en per slot van rekening is eindhoven de thuisbasis van het orkest...

martijn versteeg met het podium op de bossche parade op de achtergrond: "ooit gaat het lukken in eindhoven".

maar zo maar een kopie van het bossche evenement in eindhoven neerzetten, daar voelt het orkest niet voor, zegt versteeg. elke stad zou een andersoortig openluchtevenement moeten krijgen.

"we hebben al eens het idee gehad voor openluchtuitvoeringen bij de karpendonkse plas", zegt versteeg, "maar dat is nooit gelukt." wat niet wil zeggen dat versteeg zich daarbij heeft neergelegd. "ooit gaat het lukken in eindhoven", zegt hij stellig. "maar we zijn nog niet met iets concreets bezig.". het zou de karpendonkse plas kunnen worden, maar ook net zo goed niet. maar het gaat er een keer van komen. da's toch een belofte die perspectief biedt.

sterker: het orkest heeft de nadrukkelijke ambitie om in alle vier de grote steden in de provincie (dus ook eindhoven, tilburg en breda) tot jaarlijkse muzikale evenementen in de openlucht te komen. concrete plannen zijn er nog niet. er komt heel veel bij kijken; je hebt van heel veel mensen en instellingen medewerking nodig. het zal allemaal zeker volgend jaar nog niet gebeuren.

rond half vier 's middags betreedt noé colín het strijdperk. tikkeltje nerveus, geeft hij toe. al een beetje wezen wandelen in de stad? "nee, ik kom net uit maastricht. maar misschien heb ik straks na de repetitie nog even tijd."

noé colín als sir john falstaff

Het wordt vanavond de veertiende uitvoering van falstaff sinds de première in het eindhovense parktheater. maar deze is anders, in de openlucht. "beetje vreemd gevoel in de maag", zegt colín. "en nu moeten we ook met microfoontjes op zingen. 't is erg spannend." hij is er niet gerust op. ten onrechte. het wordt weer een schitterende voorstelling.

het brabants orkest repeteert 's middags voorafgaand aan de openluchtuitvoering van falstaff

foto's jan van de ven / illusie.com

grijs

hoe zeg ik het voorzichtig zonder de muziekliefhebbers die op een zaterdagmiddag naar een concert in de eindhovense sint-cathrien komen, te ontrieven? misschien door alvast op te merken dat ik hun haarkleur deel?
het is bij de concerten in de kerk - georganiseerd door de stichting kerkconcerten eindhoven - vaak wel erg grijs. zo ook zaterdag (4 juli). ik zag een jonge (klaarblijkelijke) straatmuzikant die zijn gitaar even tegen een kerkbank had gezet, aandachtig luisteren. ik kreeg de indruk dat de - toch vrolijk-barokke - muziek van vivaldi hem ontroerde. in elk geval had hij voor het mandolineconcert een warm applaus over. en goed om me heen kijkend zag ik tussen alle grijze hoofden (of hoofden die wat de leeftijd van de persoon in kwestie betreft, grijs hadden moeten zijn) nog wel enige jeugdige volwassenheid of volwassen jeugdigheid. maar het was toch senioren wat de klok sloeg in het goed gevulde middenschip van de kerk.
het was het laatste concert van het seizoen 2008/2009 in de reeks 'muziek in de cathrien'. een seizoen met vrijwel elke zaterdagmiddag een mooi concert dat zo aangenaam een rustpunt is tussen alle triviale drukdoenerij van het stadscentrum.
buiten was het warm, jengelden de kinderen, schalde muzak en andere herrie uit luidsprekers in en rond winkels, stonk het weer overal naar parfum, aftershave, deodorant en - nochtans - zweet en mondbederf. binnen in de kerk was het koel, rustig en aangenaam. hier klonken mandolineconcerten van antonio vivaldi, zomers luchtig, met prachtige barokke krullen.
op 5 september begint het nieuwe seizoen 'muziek in de cathrien' met orgelconcerten van georg friedrich händel. het is ook dan per slot van rekening nog händel-jaar (de componist overleed 250 jaar geleden). het wordt het twintigste seizoen; het vierde lustrum.
het nieuwe seizoen is ook een mooie gelegenheid voor goede voornemens. bij jonge mensen vooral, hoop ik. loop nou eens gewoon die kerk in rond een uur of drie op de zaterdagmiddag. doe je dat niet, zul je nooit in de gaten hebben wat je mist.

een van de komende dagen licht dirigent en organist ruud huijbregts in een vraaggesprek met het ED het programma van het komende seizoen toe.

foto links: catharinaconsort en solisten onder leiding van ruud huijbregts tijdens het vivaldiconcert in de cathrien. foto rechts: caroline van koeveringe en marina eckhardt soleren tijdens een van de mandolineconcerten van vivaldi.
foto's jan van de ven / illusie.com

Fusion, 5 dagen en nachten feest

Het festivalseizoen is in volle gang. Als je op de agenda kijkt op ed.nl, dan is er elk weekend wel iets te vinden. Afgelopen donderdag was ik op het Fusion Festival in Lärz, Duitsland. Hoewel ik er maar 2 dagen ben geweest (in totaal duurt het 5 dagen: van 25 t/m 29 juni), kan ik het iedereen aanraden. Zelden zo'n relaxed festival meegemaakt: geen opgefokte securitymannetjes, je wordt niet gefouilleerd aan de deur, tassen worden niet gecontroleerd. Daar staat tegenover dat de Duitse politie na het festival buiten de poorten streng controleert op drank en drugs.

Wie wil kan zelf drank en eten meenemen, maar dat is helemaal niet nodig. Op het festival kun je gezond én lekker eten wat je maar wil. Vers bereid, alleen vegetarisch.

Fusion is een low-profile festival: tickets kosten 55 euro + 5 euro voor een vuilniszak (deze krijg je terug als je de vuilniszak vol inlevert), 10 euro voor de camping en tussen de 3 en 5 euro heb je een vol bord eten. Toiletten zijn gratis, de 'royal' sanitaire units kun je voor 50 cent bezoeken. Daar is het schoon en er is warm water.

De enige 'regels' die gelden op Fusion zijn elkaar te respecteren, geen kleding te dragen van Thor Steinar (dit wordt gedragen in de nazi-scene) en geen eigen logo's achter te laten.

Het festival is opgebouwd op een voormalige Russische vliegbasis. In de grote, ondergrondse hangars zijn podia. Via trappen kun je erop klimmen en heb je een prachtig uitzicht over het terrein. Het is zo'n uitgestrekt terrein dat het helemaal niet opvalt dat er zo ontzettend veel bezoekers zijn (enkele tienduizenden, precies durf ik het niet zeggen).

Grote namen van acts waren er (voor mij) niet, wel een aantal populaire Duitse bands, want het veld bij die podia stroomde dan helemaal vol. Er waren wel veel verrassende optredens. En veel betekent ook echt veel: een kleine 200 artiesten (dj's, bands en theatergroepen) verspreid over 5 dagen over tientallen podia. Veel architectuur, lichtshows, videoart, workshops (van hoolahoop tot striptekenen en tangodansen). Muziek varieerde van dance, techno, jazz, singersongwriters, hip hop, electro. Het is grappig om te zien/horen dat de techno in Duitsland veel tammer is dan in Nederland. De Duitsers kunnen onze techno niet aan.

Twee dagen Fusion was echt niet genoeg. Volgend jaar maak ik er een minivakantie van, 5 dagen én nachten feesten, want ja, ook 's nachts gaat het programma gewoon door. Wie even wil relaxen kan zelfs terecht in de Kino om een film te kijken of zelfs een hoorspel te beluisteren.

Een aanrader voor de echte festivalganger!