Cultuurblog

Het universum van Spinvis

Een liedje kan een heel concert  al de moeite waard maken. Voor mij, althans. Ik was zaterdag (30 mei) bij het Naked Song festival in Muziekcentrum Frits Philips in Eindhoven, waar in alle optredens de pop/rocksong in zijn meest pure vorm centraal stond.

Een van de performers was Spinvis, pseudoniem van songschrijver/muzikant/poëet Erik de Jong. Gelukkig speelde hij 'Wespen op de appeltaart', een van de mooiste Nederlandstalige liedjes aller tijden. Het verhaal speelt (hoogstwaarschijnlijk) in een psychiatrisch ziekenhuis, waar een verjaardag wordt gevierd ('Ik hoop maar dat er roze koeken zijn')  en de hoofdpersoon speciale gevoelens koestert voor een nieuwe bewoonster.

"Ze is zo stil, we drinken thee, het is al laat ze neemt haar pil
Die neemt haar veilig mee en zacht, naar het einde van de nacht
Slaap wel, slaap wel
Ik hoop maar dat ze nooit zo droomt als ik"

Ogenschijnlijk eenvoudig schetst Spinvis in deze alinea een tragisch verhaal, dat ook het nodige aan de verbeelding van de luisteraar overlaat. Minder begaafde tekstschrijvers hebben veel meer woorden -en soms zelfs een heel album- nodig om hetzelfde effect te bereiken. De complete tekst van het liedje is hier te vinden.

Spinvis bracht het liedje met minimale middelen, alleen zijn stem en gitaar. Het was een mooie onderbreking van een optreden waarin elektronica een belangrijke rol speelde. Zo waren de begeleiders van Spinvis -onder wie hijzelf- te zien op drie videoschermen. Op het podium speelde hij 'live' mee met de vooraf opgenomen partijen die op de schermen waren te zien. Vernieuwend en razendknap.

Maar ondanks de high-tech show draait het bij Spinvis toch vooral om de mooie melodieën en de grappige, vervreemdende teksten; vaak flarden van gedachten. "Dit liedje gaat over drugs en alcohol. En over fietsen over de Afsluitdijk." Er is in Nederland maar één performer die zijn songs op deze manier kan aankondigen; in het universum van Spinvis is alles mogelijk.

We zijn begonnen!

De afgelopen weken zijn we drukdrukdruk op de cultuurredactie. Naast alle 'normale' dingen die we altijd al doen, zoals stukken tikken, expo's , voorstellingen en concerten bezoeken en kunstenaars interviewen, hebben we ook het plan opgevat om een debat te organiseren. C-day hebben we het genoemd en tijdens die avond op 17 juni willen we met het heel cultureel Eindhoven praten over het creatieve klimaat in de stad. 

C-Day is een initiatief van het ED en we werken nauw samen met het Parktheater, Plaza Futura, muzikant Denvis, Galerie Willy Schoots en het Temporary Art Centre. Om genoeg discussiestof te verzamelen, nodigen we de komende weken mensen uit die in een andere stad volop bezig zijn met cultuur. Zo hopen we een objectief beeld te krijgen van wat goed gaat in Eindhoven en wat beter kan.

Nummer een in de rij van 'buitenstaanders' is Chris Keulemans. Hij is schrijver, journalist, oud-directeur van de Balie in Amsterdam en op dit moment zet hij een cultureel centrum op het voormalige Shell-terrein in Amsterdam Noord.

Op uitnodiging van Plaza Futura, zwerven we met hem mee op Strijp S en brengen we een bezoek aan de theatergezelschappen Afslag Eindhoven en hetpaarddatvliegt.

Het eerste wat opvalt: hij vindt het LEUK hier. Sterker nog: hij vindt dat Eindhoven een van de weinige steden is, die cultureel in beweging is.

Dat had ik niet verwacht. 

Ik ga er eigenlijk altijd van uit dat mensen uit Amsterdam (of Den Haag, of Utrecht, of zelfs Tilburg) het hier maar suf vinden. Dat ze denken dat hier buiten de TU/e alleen maar aandacht voor design is.

Maar nee: van de buitenkant lijkt het hier dus te bruisen. Volgens Chris Keulemans, in elk geval.

Zo is hij helemaal weg van de ontwikkeling van Strijp S.

Dat merk je tijdens het gesprek met Ton van Gool (die namens de gemeente de 'regie' heeft over de culturele invulling van het terrein), tijdens zijn bezoek aan het Baltan-lab (waar ze een heel nieuw medialaboratorium opzetten) en als hij vragen stelt aan de mensen die het nieuwe Flux-S festival opzetten. 

Bij hem in Amsterdam Noord gaat het heel anders, vertelt hij. Daar is een soortgelijk terrein vrijgekomen voor ontwikkeling. Zijn culturele centrum komt in een oude kantine. Wel even iets anders dan hier op Strijp S, vindt hij. (Stiekem denk ik dan natuurlijk wel: alsof jullie te klagen hebben in Amsterdam....)

Maar er zijn ook minpunten te ontdekken in Eindhoven. Dat filmplatform Broet in onzekerheid leeft, vindt hij bijvoorbeeld niet kunnen. "Broet hoort bij de vertegenwoordigers van de oude media, net als theater. Ze worden hier te klein gehouden, alsof alleen nieuwe kunst er toe doet. Maar je kunt traditionele kunst als theater en film niet amputeren. Nieuwe kunst kan namelijk niet zonder oude kunst. Dat leert van elkaar. Ik vind het hartverwarmend wat die jongens van Broet doen. En als je dan ziet hoe ze nu in onzekerheid leven.. Je moet zoiets echt koesteren. Je moet als Eindhoven trots zijn op de mensen die wel hier willen blijven." 

Hetzelfde gevoel heeft hij als we met de theatergezelschappen hetpaarddatvliegt en Afslag Eindhoven aan een grote tafel in het Werkhuis (voormalig theater Het Klein) zitten.

"Ze worden te klein gehouden en als er geen subsidie bijkomt, of als de huisvesting niet wordt geregeld, sterven ze af. Elke stad heeft jonge theatermakers nodig. Ze leggen de ziel en het hart van een stad bloot. Ze vertellen de verhalen die in zo'n stad leven en die anders onzichtbaar blijven. Als je dat niet meer hebt, wordt het hier een koude bedoeling. En dat is eigenlijk het tegenovergestelde van wat ze met Strijp S willen. Daar willen ze dat de plek met een geschiedenis van ontdekkingen en vernieuwingen weer wordt teruggeven aan de stad. Dat is een menselijke, warme boodschap."

Dat Het Zuidelijk Toneel de stad verlaat, vindt Chris Keulemans absurd. "HZT moet zichzelf opnieuw uitvinden, met vallen en opstaan. Als je als Eindhoven gaat voor culturele ontwikkeling, mag je zo'n gezelschap toch niet laten gaan? Iedere oude theatergroep gaat wel eens door een dal. Dat was met Toneelgroep Amsterdam ook het geval. Nu lijkt het wel alsof HZT niet genoeg prestige opleverde voor Eindhoven. Dat vind ik kortzichtig gedacht." 

Het einde van dag een op weg naar C-Day eindigt in restaurant/exporuimte Smalle Haven. "En daar komt voor mij eigenlijk alles samen. Die kant moet het op met heel Eindhoven", is de conclusie van Keulemans. "In Smalle Haven wordt  het beste van de stad gecombineerd. Echte gastvrijheid, warmte, design en vernieuwing. Het is een formule die ze in hun zak kunnen steken voor het hele cultuurbeleid."     

   

  

  

Crisis? Nooit van gehoord

Crisis? Hoezo crisis?
Ik was woensdagavond 20 mei in het Amsterdamse popcentrum de Melkweg voor het eerste Gala van de Popmuziek. Het evenement vond plaats in een gloednieuwe accommodatie, een hal die is weggepropt aan de achterkant van de Stadsschouwburg en bovenop de Melkweg is gebouwd.

De zaal is ontwikkeld in samenwerking met die schouwburg en Toneelgroep Amsterdam. Het is een prachtig gebouw dat miljoenen euro's zal hebben gekost en -hoe ironisch in deze tijden van economische crisis-  de naam van een bank draagt: de Rabozaal.

Als het om live-muziek gaat, lijkt geld vooralsnog van ondergeschikt belang. Ze bouwen maar raak, zeker in Amsterdam. Daar wordt in 2011 ook nog eens het Ziggo Dome geopend, een complex dat plaatsbiedt aan 15.600 mensen en daarmee buurtgenoot de Heineken Music Hall ruimschoots in capaciteit overtreft. De kosten: zo'n 60 miljoen euro.

Wie daar naar een concert wil gaan, zal ongetwijfeld minimaal veertig euro voor een kaartje moeten neertellen, de administratiekosten niet meegerekend. En dan ben ik  heel voorzichtig, want tegenwoordig kijkt niemand raar op als een artiest tachtig euro of meer voor een toegangskaartje vraagt.

Ter illustratie: in juni spelen Ry Cooder, Nick Lowe en Flaco Jimenez drie dagen in het Amsterdamse Carré. Drie topmuzikanten, zeker, maar toch geen wereldsterren met een enorm kostbare show en allerlei high tech-apparatuur. Het duurste kaartje kost niettemin 130 euro. Het meest prijzige ticket voor de U2-shows in de Amsterdam Arena kost 150 euro...

Toch zullen de popzalen, schouwburgen en stadions ongetwijfeld volstromen. Fans trekken zonder blikken of blozen hun portemonnee, sponsors en beleggers leggen miljoenen euro's op tafel voor muziekcomplexen. Nu de verkopen van cd's drastisch teruglopen, zijn live-concerten blijkbaar de nieuwe geldmachines voor de entertainment-industrie.

de stok wordt een bezem

kijk maar eens goed naar die foto. en klik er eens op voor de vergroting.

voelt u 'm aan? ziet het eruit alsof de diva hier een paparazzo te lijf gaat met een wandelstok? en dat ik dan als fotograaf die paparazzo ben? en dus niet te benijden?

het valt natuurlijk wel mee, want per slot van rekening heb ik het gehaald; heb ik de foto kunnen publiceren.

niets is wat het lijkt. miranda van kralingen, gevierd sopraan en artistiek leider van opera zuid, zwaait hier wel degelijk met een wandelstok naar de fotograaf, maar dat is min of meer  op verzoek.

de operazangeres vertelde vandaag (zondag) in het parktheater in eindhoven voorafgaand aan de première van verdi's falstaff door haar gezelschap (ik heb er overigens van genoten), dat ze een paar dagen geleden en blessure aan haar been heeft opgelopen, waardoor ze even niet zonder stok vooruit kan komen.

nou zou dat nauwelijks vermeldenswaard zijn geweest als de diva daar niet zelf aanleiding toe had gegeven. het komend jaar wordt van kralingen vijftig. en dan speelt ze de rol van heks en moeder in de opera 'hänsel und gretel' van engelbert humperdinck. “ik heb er negen maanden over gedaan om te beslissen”, aldus van kralingen, die zei dat ze daarmee voor haar eigen operagezelschap auditie heeft gedaan – en door de selectie is gekomen. “ik heb al een stok. die moet voor mijn heksenrol alleen in een bezem veranderen”, zei ze gekscherend.

of ze dan ook op de foto wilde om dat te illustreren?

geen enkel probleem.

maar ik kon harder lopen dan miranda van kralingen met haar zwaaiende stok...

foto jan van de ven

in de krant van maandag (18 mei) een recensie van opera zuids falstaff en een toelichting op het programma van het gezelschap voor het volgende seizoen.

de kunst gefnuikt

dat was wel een hele verassing voor simone lukkassen, hoofd bedrijfsbureau van de enck in oirschot. toen zij vanmorgen bij het theater verscheen, bleek dat ze juist vanmorgen voor de ingang waren begonnen met bestratingswerkzaamheden. "Hier moeten vanavond duizend mensen langs. Ik hoop dat 't allemaal goed komt."

want vanavond draait theater de enck drie maal achtereen (en drie maal de zaal vol) de presentatie van de programmering voor het nieuwe seizoen.

straatmaker gerry van de akker (foto) zegt er in oprdacht van de gemeente juist die ochtend begonnen te zijn. "die dranghekken kunnen niet weg. want er mag voorlopig even niet over gelopen worden."

zo wordt de kunst gefnuikt.

"maar we kunnen straks de hekken nog wel een stukje verschuiven", zegt straatmaker gerry. "we houden 't zo klein mogelijk." maar ook hij begrijpt het niet helemaal en vermoedt dat hier en daar wat mensen langs elkaar heen aan 't werken zijn geweest.

foto jan van de ven

De vork van Elvis en het wc-papier van The Beatles

Het verhaal over de vork van Elvis Presley is met mysteries omgeven. Een verkoper bood via de website Ebay een vork aan, waarmee The King in 1976 zou hebben gegeten, zo meldde het ED op dinsdag 12 mei. Wie goed keek zou zelfs ingedroogde voedseldeeltjes kunnen waarnemen.

De vraagprijs voor het stukje metaal, weggegrist van een dienblad dat uit Elvis' hotelkamer werd gehaald, bedroeg zo'n 18.000 euro. De veiling -een privé-verkoop- liep 12 mei rond twee uur 's middags af. We kunnen ervan uitgaan dat de vork inderdaad is verkocht: de Ebay-pagina met de advertentie meldt slechts dat de gebruikersnaam van de koper geheim wordt gehouden. Volledige duidelijkheid over de bizarre transactie zullen we dus niet krijgen.

Nou zijn de Elvis-volgers wel wat gewend als het gaat om vreemde memorabilia. Een potje met pillen voor de superster ging in 2007 voor zo'n 1900 euro van de hand. Het veilinghuis had aanvankelijk ook de pillen willen verkopen, maar dat werd verboden door de politie van Los Angeles. 

Alles wat megasterren als Elvis en The Beatles ooit aanraakten, lijkt via veilingen in goud te veranderen. Sterker nog, ook voorwerpen die de muziekhelden niet aanraakten, worden voor absure prijzen aangeboden.

In 2005 kwam een rol toiletpapier uit de Abbey Road-studio's in Londen op de markt via Ebay. Startprijs: ruim 44.000 euro. De rol hing op de toiletten in de tijd dat The Beatles de studio als hun tweede thuis beschouwden.
Volgens oud-studiomanager Ken Townsend weigerden John, Paul, George en Ringo het papier te gebruiken, omdat het te hard was. Hij leverde zelfs een echtheidscertificaat bij de rol. Of het wc-papier inderdaad is verkocht konden we -ook na een uitgebreide Google-beurt- niet meer nagaan.

en zo klinkt het dan

beetje laat - geef ik toe - maar hier is dan toch nog een video'tje dat ik zaterdagavond heb geschoten tijdens het premièreconcert van het nieuwe orkest zuid. hier is het 85 man sterke orkest verwikkeld in louis andriessens 'symfonieën der nederlanden'. 't is geen hifi stereo - wat het orkest eigenlijk zou verdienen - maar het is toch geen onaardige weergave voor een digitale compactcamera (canon g9).

gemiste kansen

zeker negenhonderd mensen hebben gisteren (zaterdag) een kans gemist. de kans om bij het allereerste concert van een hartstikke nieuw orkest te zijn. het 'orkest zuid', een initiatief van dirigent jos van de braak, aan wie ik eerder al een blogje wijdde. een ruim tachtig musici tellend symfonisch blaasorkest.
voorzitter bert meijer van de raad van toezicht van het nieuwe orkest voorspelde zaterdagavond voorafgaand aan het concert in de grote zaal van muziekcentrum frits philips, dat over deze première nog lang nagepraat zal worden. maar dat is natuurlijk gemakkelijk gezegd in een preek voor eigen parochie - en zo'n vaart zal het nou ook weer niet lopen. maar op zijn opmerking dat van de braak zo veel talent om zich heen had vergaard, valt weinig af te dingen, lijkt me.
maar terug naar de gemiste kans. driehonderdvijftig mensen in een zaal waar er 1.250 in kunnen... en dan te bedenken dat als die negenhonderd mensen die het verschil vormen wél dat kaartje hadden gekocht, ze er geen van allen spijt van zouden hebben gehad.
een nieuwe initiatief, een nieuw orkest, een ambitieuze club met een nog ambitieuzer dirigent op de bok... heel muziekminnend eindhoven (en omgeving natuurlijk) had in de rij moeten staan voor de kassa, al was het alleen maar om het toe te juichen dat zo'n nieuw orkest er is. jammer dat rijen voor kassa's zich pas aaneen gaan sluiten op het moment dat artiesten naam hebben gemaakt.
of zou het toch - ik vraag het heel voorzichtig - zo kunnen zijn dat het concert minnende publiek dat normaal gesproken de eindhovense muziektempel frequenteert een 'veredelde harmonie' een tikkie te min vindt? als dat het geval is, is het des te vervelender dat die mensen zaterdagavond niet het bewijs hebben kunnen beluisteren dat 'blaasorkest'  geen synoniem is voor 'hoempapa'.

een paar uur voor het concert van 'orkest zuid' heb ik me laten trakteren op kamermuziek in de sint-catharinakerk. met jozsef auer (fagottist van het brabants orkest, op de foto rechts) en ruud huijbregts (organist van de cathrien). helemaal achter in de kerk rond een klein podium. en beide musici die het werk van onder anderen bertolli, storace, marcello en böhm inleidden.
achtenvijftig koppen telde ik. achtenvijftig bezoekers bij een - nota bene gratis - concert met prachtige barokmuziek. een culturele oase te midden van de gekte van de samengebalde exponenten van onze consumptiemaatschappij. zo'n kerk zou een uur lang uit z'n voegen moeten barsten.

foto's jan van de ven / illusie.com

kunst voor mama

kunst of geen kunst? wie zal 't zeggen. misschien hangt werk van deze jongedame mettertijd ook wel in 't museum. in elk geval is dyliana paesch uit eindhoven deze zaterdagmiddag als vlinder geschminkt op het catharinaplein aan het werk om haar bijdrage te leveren aan een groot 'kunstwerk van de kinderen voor mama'. het is een activiteit van de winkeliers in de binnenstad, waarvoor een theaterbureau is ingehuurd. en dat allemaal om papa's en kinderen nog eens extra te verleiden de beurs te trekken om toch vooral bij die centrumwinkeliers maar veel geld te besteden aan dingetjes die mama kunnen plezieren. kopen, kopen, kopen...
het begeleidende duo van deze bezigheidstherapie weet eerlijk gezegd ook niet wat er met het kunstwerk gaat gebeuren als 't af is. maar minstens 't van abbe, is de stellige verwachting...

op de tweede foto (rechts) een andere jongedame die haar bijdrage aan het kunstwerk 'voor mama' wil leveren. maar daar heb ik de naam niet van.

foto jan van de ven / illusie.com

Lenny's missiewerk

Natuurlijk kende ik het repertoire van The Beatles: ik bezat de rode en de blauwe dubbel-lp (waarop alle hits zijn verzameld) en kocht in 1987 de jubileum-editie van 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' , toen precies twintig jaar oud. Maar in 1989 had ik (destijds 21 jaar) Lenny Kravitz nodig om een diepere duik te kunnen nemen in het werk van The Beatles.

Eerst was er die single, 'Let love rule', een ondubbelzinnige verwijzing naar de Beatles-klassieker 'Hey jude' (en dan vooral dat lange, uitgesponnen einde). Daarna kwam het gelijknamige album, waarop Kravitz ook refereerde aan het werk van onder anderen Led Zeppelin en  Jimi Hendrix. Via de debuutplaat van de Amerikaanse rocker (nu verschenen in een speciale jubileumeditie) en diens vele stijlcitaten uit de pophistorie, belandde ik uiteindelijk bij 'The white album' van The Beatles. Twintig jaar later is de witte dubbelaar nog steeds mijn favoriete plaat aller tijden.

Lenny Kravitz leek de aanstichter van een retro-beweging: bands die hun liefde voor de muziek uit de jaren zestig en begin jaren zeventig openlijk etaleerden. Karl Wallinger verliet The Waterboys en begon World Party, waarmee hij vijf albums lang een eerbetoon bracht aan The Beatles, Bob Dylan en andere iconen. De band Jellyfish voegde daar Beach Boys-achtige samenzang en Queen-invloeden aan toe en Crowded House kon met de cd 'Woodface' serieus wedijveren met het beste werk van John Lennon en Paul McCartney.

In de coulissen stond Nirvana inmiddels klaar. De heavy gitaarrock van Kurt Cobain en consorten zou alle retro-rockers met hun optimistische popliedjes in één klap tot een bijrol veroordelen. Jellyfish bestaat niet meer, World Party leidt een geruisloos bestaan en Lenny Kravitz klonk nooit meer zo gedreven als op 'Let love rule'. Maar wat maakt dat uit? Met dit formidabele eerbetoon aan de rockhistorie had de donkere rockheld met rastahaar zijn missiewerk al lang en breed verricht.