Cultuurblog

niet voor the millions…

jan zekveld is sinds begin vorig jaar artistiek manager van het brabants orkest. volgende week komt het nieuwe seizoensprogramma van het hbo uit, het eerste dat uit zekvelds koker komt. en hij is er in elk geval zelf razend enthousiast over.
hoe gaat zoiets: je krijgt als verslaggever het programma onder embargo om je te kunnen voorbereiden en je houdt vast een vraaggesprek om ervoor te kunnen zorgen dat je de zaak op de dag van de presentatie van het programma netjes in de krant kunt hebben. en dat betekent dat je dus even je kiezen op elkaar moet houden.
maar het wordt wel leuk bij het hbo, volgend seizoen. een jubileumseizoen, want aan het eind ervan, in maart, bestaat het orkest zestig jaar.
deze week had ik het interview met jan zekveld waarvan de weerslag pas volgende week de krant mag halen.
op de gang naar de kantoren van het brabants orkest in muziekcentrum frits philips bestudeert zekveld voorafgaand aan het vraaggesprek het affiche waarmee het eerste concert van het hbo op 6 mei 1950 werd aangekondigd. johann christian bach, oscar van hemel, mendelssohn en beethoven bood het programma.
in dit jubileumjaar van het orkest ziet zekveld achter het glas in de sobere schilderijlijst een programmering die zestig jaar later precies zijn programmafilosofie dekt. een toen moderne componist (oscar van hemel) tussen de bekende grootheden. ingekapseld. “niet nieuwe muziek gebracht in isolement en voor een klein publiek, maar een groot publiek voor nieuw werk interesseren door het samen te brengen met werk van componisten dat mensen naar de concertzaal trekt.”
hein jordans, de eerste chef-dirigent van het hbo, had dat volgens zekveld goed in de gaten. “je ziet jordans’ avontuurlijke artistieke beleid af aan dat eerste galaconcert: dat is toch niet bepaald music for the millions.”
het is een puur toevallige ontmoeting tussen de huidige programmeur van het orkest en de chef-dirigent van zestig jaar geleden. toeval is niet de situatie op de foto. die is geënsceneerd in het trappenhuis van het muziekcentrum.

op 6 mei in het eindhovens dagblad een overzicht van wat het hbo in zijn jubileumseizoen te bieden heeft en een uitgebreid vraaggesprek met artistiek manager jan zelveld.

foto jan van de ven / illusie.com

het blaasorkest en het vooroordeel

jos van de braak (50) dirigeert al een jaar of dertig blaasorkesten. een kleine twee jaar geleden nam hij het initiatief om een orkest op te richten dat zo veel te bieden heeft dat het 'het blaasorkest meer op de kaart van het reguliere concertcircuit zet'.
het resultaat is dat volgende week zaterdag een ruim tachtig man sterk muziekgezelschap op het podium van de grote zaal van muziekcentrum frits philips in eindhoven staat met een programma waarvan de werken voor de helft eigenlijk niet voor blazersensembles is geschreven.
orkest zuid heet de club die het muziekcentrum als thuisbasis heeft gekozen.
van de braak heeft zichzelf onder meer de opdracht gegeven de vooroordelen rond blaasorkesten te bevechten. zo'n vooroordeel is dat een blaasorkest te weinig beleving en passie aan de dag zou kunnen leggen. maar dat vindt van de braak 'lulkoek'.
doen. dan zijn er altijd mensen die zeggen dat dat niet kan, dat een harmonieorkest dat nooit goed kan doen, dat de componist dat niet zo heeft bedoeld.” dat de blaasorkesten waarmee van de braak werkt keer op keer met dit soort vooroordelen te maken krijgen is volgens de dirigent en artistiek leider van orkest zuid erg hinderlijk. “bijvoorbeeld omdat je daardoor minder gemakkelijk in een zaal terecht kunt, minder gemakkelijk publiek krijgt.”
van de braak wil dat de muziek en de presentie van het orkest 'van het podium af spatten'. en hij hoopt om een minstens half volle grote zaal in het muziekcentrum. wie mee wil maken hoe dat allemaal afloopt, kan voor twintig euro een kaartje kopen bij het muziekcentrum.

een uitgebreid vraaggesprek met jos van de braak staat zaterdag (2 mei) op de kunstpagina van het eindhovens dagblad.

foto jan van de ven / illusie.com

De Grote Verzoekjes Show van Jackson Browne

Hoe krijg je een volle concertzaal binnen een kwartiertje in je macht? De Amerikaanse songschrijver/muzikant Jackson Browne (60) geeft op deze zaterdagavond (25 april) het antwoord op die vraag tijdens zijn uitverkochte concert in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen.

Als er tussen twee liedjes door een stilte valt en de zanger uit Californië rustig een andere gitaar omhangt, roept een alerte toeschouwer: 'Take it easy!' De fan refereert natuurlijk aan de gelijknamige song  van de Eagles, waarvan Browne mede-auteur is. Prompt geeft hij zijn band opdracht deze klassieker te spelen. De zaal is hoorbaar verrast: artiesten van zijn kaliber wijken tijdens dit soort groots opgezette shows zelden of nooit van het strakke programma af. Dat zorgt alleen maar voor verwarring bij de bandleden en de mensen van het licht en geluid. 

Jackson Browne denkt daar anders over. De zanger/gitarist/pianist kan lekker met de setlist goochelen omdat hij beschikt over een gelouterde en hechte begeleidingsgroep, die graag improviseert en ook moeiteloos zou meespelen als hun voorman opeens 'Er staat een paard in de gang' zou inzetten.

Zo gek wordt het niet, al blijft de Amerikaan zijn publiek en zichzelf verrassen. Op verzoek van een bezoeker brengt hij zijn song 'Rosie' en even daarna roept een kenner plotseling om een lied van Warren Zevon, een vriend van Browne die in 2003 op 56-jarige leeftijd overleed. De Amerikaan grinnikt een keer, overlegt met zijn bandleden en speelt vervolgens een geïmproviseerde, maar perfecte uitvoering van Zevons nummer 'Carmelita'.

Hij presenteert in Antwerpen een dwarsdoorsnede uit zijn oeuvre, waarin uiteraard veel songs van zijn succesvolle jaren zeventig-albums ('Late for the sky', 'The pretender' en 'Running on empty') voorbij komen. Op de karakteristieke tenorstem van Browne zit nauwelijks sleet, op zijn conditie evenmin: de totale speeltijd bedraagt tweeëneenhalf uur.

Kortom: ga hem zien, dinsdag 28 april in de Heineken Music Hall in Amsterdam. En bedenk alvast wat suggesties voor een verzoeknummer.

Vinden jullie cultuur in Eindhoven eigenlijk wel belangrijk?

Wij vinden dat het niet zo goed gaat met het culturele leven in Eindhoven. Het gehannes met Plaza Futura, het vertrek van Het Zuidelijk Toneel naar Tilburg, een nieuw subsidiesysteem met haken en ogen, geen actuele inhoudelijke visie vanuit de gemeente, festivals die bij bosjes afgeblazen worden. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.
Tijd voor actie, dus.
Vanuit de kernvraag: wat willen we eigenlijk met cultuur in Eindhoven?
Wat willen theatermakers, beeldend kunstenaars, muzikanten, museumdirecteuren, programmeurs?
Wat willen Eindhovenaren?
En wat willen de politieke partijen?
Om dat in kaart te brengen willen we een stevige discussie voeren over wat we goed doen in de stad en wat beter kan.
Vanaf deze week nodigen verschillende culturele instellingen uit Eindhoven een gast van buiten de stad uit om hier rond te lopen. We willen horen wat ze van ons vinden en vooral: hoe het bij hen geregeld is.
De uitkomsten van die ontmoetingen plus alle opmerkingen van iedereen die iets kwijt wil over het culturele leven in Eindhoven, gebruiken we als basis voor een discussie-avond op 17 juni in het Parktheater.

Dus ALS het je niet koud laat: reageer en laat je stem horen.
Dat kan door je uitgebreide mening te geven,
of door te reageren op de volgende vraag die artistiek leider en regisseur Matthijs Rümke van Het Zuidelijk Toneel bedacht heeft:

'Stel: er is helemaal geen cultuur meer in Eindhoven. Wat zou je als eerste terughalen?'

Mail alles wat in je kwijt wil naar kunst@ed.nl

Een vreemd optreden van Madeleine Peyroux

Ze schrijft prachtige liedjes in de stijl van Amerikaanse iconen als Paul Simon, Randy Newman en Carole King. Zangeres Madeleine Peyroux is ook een uitstekend vertolker van andermans songs. En een fascinerend gesprekspartner, merkte ik tijdens een interview. Iemand met een filosofische instelling die haar antwoorden weloverwogen kiest en op haar hoede is voor de buitenwereld. Ik was dan ook benieuwd naar haar concert in Muziekcentrum Frits Philips op donderdagavond 23 april.

Het optreden kende een ietwat ongelukkige start. Terwijl ze de volle zaal overzag verzuchtte Peyroux: 'Zoveel mensen in zo'n kleine stad...'. Het publiek reageerde morrend, want  waag het niet Eindhoven als 'klein' te typeren!

Het ongemakkelijke moment werd symbolisch voor het concert. De vonk tussen artiest en publiek wilde maar niet overslaan. De begeleiders van Peyroux (bassist, gitarist, toetsenman en drummer) deden wat ze moesten doen, maar stonden en zaten erbij alsof ze aanwezig waren op het partijcongres van de ChristenUnie. Ze waren keurig en vriendelijk, maar ook ontzettend saai.

Peyroux zelf -gehuld in een grijze outfit- wekte evenmin de indruk graag in de schijnwerpers te staan. Ze bewoog zich onwennig over het podium en haar zangstem (met plotselinge uithalen naar omhoog en omlaag) klonk soms schokkerig. Typerend voor het ontbreken van een 'klik' tussen Peyroux en de zaal was de manier waarop de toehoorders reageerden op haar introducties van de liedjes. De mensen reageerden lachend op die monoloogjes, terwijl ze volgens mij helemaal niet grappig waren bedoeld.

Van een goede opbouw -toch noodzakelijk in een theatersetting- was geen sprake. Opeens schoolden Peyroux en haar bandleden samen om als straatmuzikanten een liedje te spelen, dan weer deed de Amerikaanse een nummer helemaal alleen. En voordat ik het besefte, was het concert voorbij. Binnen anderhalf uur stonden we buiten na een vreemd en vooral onsamenhangend optreden.

Ronald Goedemondt rules

De drie beste cabaretiers van Nederland komen uit Eindhoven. Vind ik. Als je van Tineke Schouten, Purper of Seth Gaaikema houdt: ook prima. Je hebt blijkbaar een bitter slechte smaak, maar goed. Dat mag. Dat kan.
Persoonlijk kan ik er met de beste wil van de wereld nog niet eens een vaag idee van een glimlach uitpersen als ik die lui zie optreden. 
Zowieso is cabaret aan het vervuilen door een wildgroei aan zogenaamde lolbroeken die menen dat ze bestaansrecht hebben op een podium. Omdat er ooit twee mensen zijn geweest die op een saai feestje om hen gelachen hebben. Dat soort types zeggen dan in een interview: ik hoorde ALTIJD 'goh, jij zou eigenlijk cabaretier moeten worden'. Helaas voor ons knutselen ze dan een showtje in elkaar, waardoor wij zitten opgescheept met de zoveelste wannabe, waar bovendien onwaarschijnlijk veel mensen een kaartje voor kopen.
Want cabaret is leuk, lekker lachen, maak niks uit als het eigenlijk nergens over gaat.
Alsof het geen echt vak is, alsof je er geen talent voor moet hebben. 
Gelukkig zijn er lichtpuntjes. En die komen dus (vooral) uit Eindhoven.
Op nummer een en twee staan Theo M en Hans T (alhoewel hij nu alleen in Engeland en de Vs speelt en we het hier moeten doen met die te bizarre videofilmpjes van hem).
Op nummer drie staat Ronald Goedemondt.

Dinsdag speelde hij in een uitverkocht Parktheater de zaal tot moes.
Veel mensen weten (nog) niet wie hij is, wat echt een schande is. Hij is geniaal.
Niet voor niks is hij met zijn laatste programma 'Dedication' genomineerd voor de Poelifinario, de cabaretprijs voor het meest indrukwekkende programma van het seizoen.
Goedemondt is geen klassieke cabaretier met venijnige commentaren op de politiek of maatschappijkritische liedjes. Nee, je komt op bezoek in zijn hoofd en kruipt er rood en groen van het lachen weer via de nooduitgang uit. Ondertussen heb je al zijn hersenkronkels via ontelbare zijwegen kunnen absorberen.
En weet je: sandwichspread-boeren zijn smerig, badkamerrekjes met zuignapjes zijn onbetrouwbaar,  liefdesverdriet zet aan tot afknappen en een te veel aan tocht en een gebrek aan sfeer in huis kun je makkelijk oplossen door bamboe wind-chimes te laten tingeltangelen. Je moet je mannetje kunnen staan op de grofvuilstortplaats en tijdens massagesessies in het buitenland. Ook als je word ingesmeerd met groene modder en ingepakt in folie en een elektrische deken en eindigt als 'een falafel uit de hel'.  

Van zijn verhaal over een uit de hand gelopen fietstocht, waarbij hij straalbezopen met zijn veters verstrikt raakt in de pedalen, gutsen de lachtranen alle kanten op en ook zijn ervaringen met het fenomeen 'even lekker doorhuilen' zijn extreem hilarisch. En herkenbaar. Hoe je na een potje janken opeens als een buitenstaander naar je eigen ge-boehoe luistert en denkt: boe hoe? Boe hoe? Klinkt dat niet een beeeeetje nep, boe hoe?
Ronald Goedemondt rules.
Je kunt hem nog in de regio zien op 28 mei in de Kattendans in Bergeijk.
   

Onwerelds mooie film

Niemand zal er deze zomer aan ontkomen. Het is  21 juli precies veertig jaar geleden dat de eerste mens -Neil Armstrong- een voet op de maan zette. Ongetwijfeld volgt rond die tijd een stortvloed aan documentaires, kranten- en tijdschriftartikelen en boeken over de historische gebeurtenis.

Niet nodig! De ultieme film over de race naar de maan is al gemaakt: 'In the shadow of the moon'.

Ik zag de documentarie op dvd en zelden vlogen negentig minuten zo snel voorbij. De makers zijn erin geslaagd een groot aantal Amerikaanse astronauten te interviewen die tussen 1966 en 1972 meededen aan de Apollo-vluchten. Een prominente rol is weggelegd voor Buzz Aldrin en  Michael Collins. Zij zaten in de Apollo 11 en voerden de eerste bemande maanlanding uit. (Jammer genoeg ontbreekt Armstrong: de eerste mens op de maan mijdt de publiciteit).

De Apollo-mannen waren de eerste en enige mensen die letterlijk op een andere wereld vertoefden. Ook zagen zij als eersten de aardbol 'live' in volle omtrek. Volgens een van hen was het bolletje zo klein dat hij het vlekje, gezien vanuit de ruimtecapsule, met zijn duim kon bedekken. Die ervaring ontlokt de astronauten prachtige filosofieën over de zin van het leven en de schoonheid van de aarde.

En juist dat is de kracht van de film. De Engelse producenten hadden gemakkelijk kunnen verzanden in een technisch en langdradig verhaal over de problemen en het succes van het Amerikaanse ruimtevaartprogramma. Ze kozen voor de menselijke kant: euforie, onzekerheid, spanning, levenslust en heldenmoed bepalen de sfeer. De documentaire is doorspekt met prachtig gerestaureerd archiefmateriaal. Onwerelds mooi.

 (Er is overigens nog geen versie beschikbaar met Nederlandse ondertiteling, de importversie is via webwinkels te koop).

feestje met edwin rutten

je zit op een van de eerste rijen bij edwin ruttens vertelling van het noorse volksverhaal peer gynt bij het brabants orkest. rutten stelt een vraag, je antwoordt correct. en als beloning mag je dan aan het eind van de voorstelling het brabants orkest dirigeren.

het overkwam vanavond een jongetje dat edo heet, en dat op de foto glunderend op de bok staat waar even tevoren nog dirigent jan stulen stond. met rechts op de rug gezien edwin rutten in zijn peer gynt outfit.

het is werkelijk fantastisch hoe edwin rutten het voor elkaar krijgt een publiek op een familieconcert als dit aan zijn lippen te laten hangen. het was met het brabants orkest een première, vanavond, maar dat belette rutten niet tot fratsen waarmee het orkest geen rekening had gehouden. edo op de bok zetten was er een van. dwars door het orkest banjeren en de eerste violiste over de bol aaien, was een andere. en ook had edwin rutten nog een ingelaste conversatie met een gezin op het balkon over een gesprek dat hij van hen had opgevangen toen hij in restaurant 'meneer frits' voor de voorstelling zijn biefstukje had zitten eten.

na de voorstelling en de staande ovatie was edwin rutten er nog wel een uurtje voor het beantwoorden van kindervragen in de foyer van het muziekcentrum. en hij had ervoor gezorgd dat hij geëscorteerd werd door drie strijkers van het brabants orkest: marleen de bruin (viool), anneloes de hooge (cello) en peter mascher (altviool).

met kindervragen weet je het maar nooit. wat te denken van de vraag of je zo'n cello ook kunt bespelen door de strijkstok in de linkerhand te nemen. anneloes de hooge ging de uitdaging aan. zo goed als ze eerder op de avond was, zo beroerd ging het linkshandig. geknerp en gepiep. maar het was wel lachen geblazen.

de drie musici kenden niet het antwoord op de vraag van welk hout hun instrument is gemaakt. "maar", zei edwin rutten tegen zijn jeugdige publiek, "ik kan jullie geruststellen door te zeggen dat deze musici in elk geval uit het goede hout gesneden zijn."

een van de eerste vragen in zijn tweede optreden - want zo kun je het vragenuurtje na het concert wel noemen - in de foyer was aan marleen de bruin: of ze even wat vioolspel kon laten horen. en je zag: de violiste vond het temidden van de kinderen al minstens een even groot feest als het concert dat eraan vooraf was gegaan. zij spelend, edwin rutten grappend: ze waren aan elkaar gewaagd.

hilarischer nog, was het moment dat een jongetje de cello van anneloes de hooge mocht bespelen. vragen stond immers vrij, en hij dorst die vraag te stellen. hij mocht een stukje pizzicato doen, en een beetje strijken. hij vond het prachtig, maar je ziet aan de foto dat het toch vooral tot vermaak van de celliste en edwin rutten was. rutten houdt de microfoon er nog even bij, opdat de vele aanwezigen in de foyer kunnen meegenieten, maar kan daarmee alleen bijdragen tot het versterken van veel geknerp.

klik op de foto's voor de vergrotingen
klik HIER voor meer foto's
foto's jan van de ven / illusie.com

Naakte vrouwen, vier liter olijfolie en 1000 kapotte glazen

Ik zit in de studio van het Eindhovense theatergezelschap United-C aan de Kleine Berg en kijk naar een naakte dansende vrouw.
Op een naakte, dansende vrouw kun je nooit echt voorbereid zijn. Zeker niet als je zelf ook een vrouw bent. Uit het niets word ik overvallen door allerlei vage gedachten. Over cellullitisbillen (of beter gezegd: het gebrek er aan. Bij haar geen putje te zien) en: shockeren is prima, maarre: ik hoop dat het wel netjes blijft.
(Netjes is trouwens een rotwoord. Ik bedoel eigenlijk: smaakvol. Of esthetisch. In elk geval: niet ranzig. Wij vrouwen zijn toch een beetje collectief verantwoordelijk voor ons imago)
Niet dat ik United-C ervan verdenk smakeloze voorstellingen te maken. Ze hebben het juist gehad met de platte porno-achtige beelden die ons dagelijks overspoelen en willen met hun nieuwe voorstelling ‘WHO cyclus’ een antigeluid laten horen. Met beelden die juist de schoonheid van het lichaam laten zien.
Vorig jaar kregen we al een voorproefje.
Danseres Marleen (van de foto rechts) deed toen een (erg smaakvolle) performance in het TAC met olijfolie en kapotte bierglazen. In de WHO cyclus is dat idee verder uitgewerkt voor vier naakte danseressen.
En vier liter olijfolie.
En duizend kapotte glazen.
De voorbereidingen zijn niet misselijk, vertelt Maarten (die regisseert) terwijl hij me rondleidt door hun tijdelijke glasfabriekje op de eerste etage.
Leerlingen van de Eindhovense School hebben er al uren en uren vijl- en slijptijd op zitten.

De glazen mogen niet te scherp zijn, anders is de voorraad dansers natuurlijk snel uitgeput.
Ik vraag me af of ik dat zou overhebben voor de kunst: in je blootje glasscherven ontwijken terwijl een stuk of honderd mensen je aanstaren.
Voor theatermensen is dat trouwens niet zo’n probleem. De meesten zeggen dat je geen gewoon mens meer bent vanaf het moment dat je het podium opklimt. Je bent niet jezelf, maar een idee. Of een boodschap. Of een mooi beeld om naar te kijken.

WHO cyclus is 7 en 8 mei te zien in Plaza Futura, Eindhoven.

 

Platenhoezen

Soulgigant Solomon Burke komt woensdag 27 naar de Effenaar. In de weken rond het optreden is een groot aantal platenhoezen over het thema soul food te bekijken in het café van de Eindhovense popzaal. De meeste hoezen zijn afkomstig uit de verzameling van Marc Janssen. Volgens de Effenaar heeft hij  meer platen uit de catalogus van het beroemde Stax-label dan het Stax-museum in de Amerikaanse stad Memphis zelf bezit.

Dat verbaast mij niks. De fans bewaken de historie van hun favoriete zanger of band vaak veel fanatieker dan de hoofdpersonen zelf. Er zullen genoeg artiesten zijn, van wie obscure lp´s uit een ver verleden voor tientallen euro´s worden verkocht op Ebay, terwijl ze zelf niet eens een exemplaar bezitten.

Ik had een paar weken geleden een interview met Donald ´Duck´ Dunn , de vermaarde bassist van Booker T. and The MG´s, de toenmalige huisband van het Stax-label.

Als begeleiders van onder anderen Otis Redding en Sam and Dave schreven The MG´s muziekhistorie. Ze vonden het ´southern soul´-genre uit, gekenmerkt door een wat ruige funky sound, intense vocalen en een stuwend ritme.

Maar ´Duck´ Dunn vond het allemaal niet zo bijzonder. Hij deed gewoon zijn best. Ja, het was hard werken, ze zaten dagen achter elkaar in de studio, een verbouwde bioscoop in Memphis. Maar de artiesten hadden absoluut niet in de gaten dat ze baanbrekend werk verrichtten. Dat besef kwam pas jaren later. Het was een ontnuchterend verhaal van een man zonder sterallures. Iemand die vermoedelijk geen plakboeken heeft bijgehouden.

De Stax-platenhoezen in de Effenaar zullen ´Duck´ Dunn allerminst boeien. Ik heb het niet aan hem gevraagd, maar het lijkt me goed mogelijk dat de bassist thuis slechts een paar bekraste Stax-lp´s in de kast heeft staan. In een gekreukte hoes, waar soulverzamelaars op veilingsite Ebay geen dollar voor over hebben...

Stagiaire Jelle@STRP

Jelle Roos is 21 en derdejaars aan de school voor journalistiek in Utrecht. Zes weken geleden begon hij met zijn stage op de cultuurredactie van het ED. In die korte tijd probeert hij zo veel mogelijk van deze regio te leren kennen. Daar hoort ook het STRP-festival bij. Hindernis nummer 1: waar is in hemelsnaam de ingang van het Klokgebouw????

 

Nog drie dagen STRP te gaan, en ik had er nog niets van gezien. Vrijdag vroeg in de middag, een heerlijk zonnetje en een frisse bries. Perfect weer voor een wandelingetje richting het stadion en verder. De bordjes bij het Strijpterrein wijzen me daar de weg wel, hoop ik.
Daar aangekomen blijken de bordjes er niet te zijn. Ook binnendoor lopen is vakkundig onmogelijk gemaakt door de diverse hekken op het terrein. Een half uurtje en veel gezoek later dan toch eindelijk aangekomen. Maar waar nu precies de hoofdingang is? Ik ben niet echt bekend in dit gedeelte van Eindhoven, dus het is even zoeken.

Eenmaal binnen is het nog rustig. Op dit vroege middaguur zijn er slechts enkele tientallen bezoekers in het Klokgebouw. Elektronische, bijna etherisch aandoende geluiden komen uit de boxen.

Ik zie een groot scherm en denk meteen dat er nu iets te zien zal zijn dat mij als bezoeker in een klap zal overdonderen met wat STRP te bieden heeft. Dat valt tegen. Het komt niet echt spannend op me over, dus op naar de volgende zaal.

Daar staan een grappig mechanisch paard, een bewegend glazen doolhof en wat vreemde spiegels. Interessant om te zien, maar niet iets voor mij om lang bij rond te blijven hangen. Je kunt er naar kijken, en dat is het. Wat wel leuk is: ergens kun je spelen met geluid door met je handen langs een bol te bewegen. Hip! Na een kleine rocksolo –met bijpassende bewegingen- eindigt het elektronische spel wanneer een voorbijganger me even vreemd aankijkt. Dat is iets te genant.

In de ‘speelhoek’ neergeploft, kijk ik enkele minuten naar een beeld waarop de gekste figuren voorbij komen. Geen idee wat de bedoeling is. Na een aantal minuten ga ik er maar van uit dat die er ook niet is. Wat verderop staat een grappige robot die zo uit een Japans stripboek lijkt te komen. Een lichtgevende bol die op drie hoge poten staat. Zodra je er onder gaat staan, volgt het ding je. 

Als laatste bezoek ik Hemisphere. Liggend op de grond staar ik in een halve koepel waarop de meest bizarre beelden geprojecteerd worden. Honderden bruine bolletjes, rode vlekken en stevige lichtflitsen. Het doet nog net niet pijn aan je ogen. Voor ik het weet lig ik er tien minuten gebiologeerd naar te staren. Geen idee hoe een lsd-trip ervaren wordt, maar ik kan me er nu een voorstelling bij maken. Ook hier worden de beelden begeleidt door rauwe elektronische geluiden.

Uiteindelijk raak ik het gevoel van tijd en ruimte een beetje kwijt, zo vreemd is deze ervaring. Volledig waus stap ik onder de koepel vandaan. Niet de meest ontspannende ervaring van het festival, maar wel eentje die nog enkele minuten blijft hangen. Trippen met een computeranimatie, je moet er maar op komen.

de plaatjes

het is door omstandigheden wat later geworden dan de bedoeling was, maar inmiddels staan de foto's van de 'ontdekfabriek' (en dus die van de leerlingen van het montessori college) in het strp-fotoalbum.

Knutselen? Nee! Innoveren!

Hugo Vrijdag (links) en Chris Voets van De Uitvinders leiden de ontwikkeling van de volgend jaar op Strijp S te openen Ontdekfabriek. Ze staan hier bij de Phi Tubular van beeldend kunstenaar Kor Smeenge, die golvend water in de buis uiteindelijk omzet in muziek. Bij uitstek een apparaat dat een binding met het idee achter De Ontdekfabriek is.

Ik zou hier kunnen uitleggen wat De Ontdekfabriek precies inhoudt, maar die informatie is gewoon op de websites van De Uitvinders en De Ontdekfabriek (zie de links hierboven) te vinden.

Drie dagen lang – vandaag (donderdag) voor 't laatst, bouwden leerlingen van scholen uit de regio – bijgestaan door een team enthousiaste creatievelingen – een installatie van kettingreacties naar voorbeeld van een kunstwerk van twee Oostenrijkers van al weer bijna een kwart eeuw geleden. Drie dagen lang is alles op video vastgelegd. “Eén keer is het bijna gelukt om de alle vijf de installatie in één beweging te doorlopen. Daar was maar één interventie nodig om de zaak weer door te laten draaien.”

Twee groepen leerlingen (op de foto test een van de groepen de baan) van het Montessori College Eindhoven lukte het gisteren aan het begin van de middag niet. Maar ze hadden wel veel plezier in het zoeken en bouwen van de oplossingen om de bewegingen van de installaties via kettingreacties door te geven. Wel werd daar heel vaak voor teruggegrepen op het beproefde recept van de dominostenen – zij het dat hier cd-hoesjes werden gebruikt.

Terwijl de eerste groep leerlingen van het Montessori College de laatste handelingen verricht voor de test, wil Hugo Vrijdag nog wel even kwijt dat we wat hier wordt gewrocht niet 'knutselen' mogen noemen. Dat vindt hij te denigrerend. “Dit is geen knutselen”, zegt hij beslist. “Dit is innoveren.”

foto's jan van de ven / illusie.com

Kijken naar de korrel

STRP School. De derde dag scholieren op het STRP-festival in Eindhoven. Zitzakken, ruis en een diepe donkere bass. Ja, dat sfeertje gaat er bij de scholieren wel in. Onderuitgezakt kijken naar Modell 5 van Granular Synthesis (de Oostenrijkse kunstenaars Kurt Hentschläger en Ulf Langheinrich).

Zelf had ik het waarschijnlijk aan me voorbij laten gaan, ware het niet dat ik er een leuk foto-onderwerp voor dit STRP-weblog in zag. Domweg een kwestie van vooroordeel. Maar had ik het geluids- en videoproject links laten liggen, dan had ik toch wat gemist, moet ik toegeven. Wijze les: niet te snel denken dat iets je kopje thee niet is ;-).

Het geeft een kick. De beeldruis op de grote schermen – langzaam veranderend in menselijke trekken, vergezeld van de bassen en ruis in het overweldigende geluid. Het geheel heeft een heerlijk hypnotiserende werking.

foto's jan van de ven / illusie.com

Het duizelt op STRP

Rob Schoonen en Daphne Broers ondergingen samen de installatie Hemisphere van Ulf Langheinrich op STRP. Een grote koepel met abstracte projecties waaronder het knus liggen leek op de tientallen kussentjes. Met de nadruk op leek.

Daphne: "Dit is niet te doen. Ik word kei misselijk van al die felle flitsende stroboscopen en lichten. Alsof er een ufo op je gezicht landt. Wat is dit voor sadistische kunst?"

Rob: "Dit heet interactieve kunst - daar moet je wat voor over hebben, tot en met kotsen aan toe!"

D: "Zit er ook een diepere betekenis achter dan, behalve het gevoel dat je half aan het sterven bent?"

R: 'Wil je dat alsjeblieft vragen over zeg een minuutje of tien...!'

D: "Hoe voel jij je dan?"

R: 'Alsof ik per abuis in een tamelijk mislukte versie van Star Wars ben beland, inclusief supernova's en sterrennevels die plots in je hoofd schieten."

D: "Die rondtollende zwartwitte Escher-achtige dingen, die zijn echt HEEL ziek."

R: 'Toen heb ik waarschijnlijk heel eventjes mijn ogen dichtgedaan: heb ik echt niet gezien."

D: "Valsspeler. Ik lig hier moeite te doen om me onder te dompelen in deze kunstbeleving en jij doet je ogen dicht." 

R:"Soms is het goed om even helemaal niks te doen, zeker als je lunch in je maag begint te klotsen...'

D: "Dit is niet geschikt voor mensen met epilepsie, denk ik. Of kinderen. Het lijkt wel of je hersens met je aan de haal gaan van al die verknipte beelden."

R: "Welke hersenhelft bedoel je dan...?"

D:"Maar wat vind je er nou ECHT van. Eerlijk.."

R: "Daar was ik al bang voor... Ik hou het er maar op dat dit werk -als alle kunstwerken- over waarneming gaat. Maar in dit geval letterlijk.'

D: "Mmm. Diplomatiek hoor. Ik vind het een mindfuck. Mag dat ook?"

R: 'Begon ik net serieus te worden, begin jij met die rare begrippen te smijten. Dit werk vind ik heel typisch STRP: gaat allemaal over BELEVING."

D:"Zullen we opstaan? Ik trek het niet meer. Echt niet. Het is een nachtmerrie.  Ik moet frisse lucht. En Earl Grey thee."

 R: 'Goed plan, nu eerst maar eens een jas tussen al die kussens proberen te vinden: mijn ogen knipperen teveel...'

D: "Volgens STPR dompelt 'Hemisphere het publiek onder in een minimalistisch en sober beeld'. Dat belooft wat voor de installaties die ze heftig noemen.Pfffffffffffff."

Bij de les

Dit moet wel een pleziernotebook zijn, weet je als je de dames ziet lachen achter Evelien Lohbecks kunstwerk 'noteboek' op de exposite van het STRP-festival in Eindhoven. Met z'n allen gezellig om de video-installatie...
Ze waren zo lekker bij de les... maar niet altijd. Enkele honderden leerlingen van scholen uit het voortgezet onderwijs brachten gisteren een bezoek aan het STRP-festival. In het Klokgebouw van Strijp S bezochten ze tentoonstellingen van het werk van beeldend kunstenaars.
Ik heb 't vooral bij de foto's gehouden - los van het project rond de kettingreactiemachine in 'de ontdekfabriek'. Die foto's staan in het STRP fotoalbum.

(klik op de foto voor een vergroting)

foto jan van de ven / illusie.com

Veel leuker dan Dominoday

Kwart voor drie en de laatste groep leerlingen loopt zojuist de Ontdekfabriek uit. Ik ben net te laat doordat ik eerst een kijkje heb genomen bij het bezoek van scholieren aan de STRP-tentoonstellingen in het Klokgebouw op Strijp S.
Angeline, Anna, Joyce, Igino, Hedy en Oda (op de foto van links naar rechts) zijn aan het opruimen. Zij vormen in de Ontdekfabriek op Strijp S het team dat de leerlingen van middelbare scholen begeleidt bij het maken van de grote kettingreactieinstallatie naar voorbeeld van de Zwitserse kunstenaars Peter Fischli en David Weiss. Die bouwden in 1987 hun installatie Der Lauf der Dinge en maakten daarvan een videofilm van een half uur: de tijd die nodig was om de hele kettingreactie af te werken. Een idee dat al vaak is nagemaakt. Dit is bijvoorbeeld ook een hele leuke serie.

Maar nu gaat het dus om de Ontdekfabriek. Daar zijn leerlingen van scholen uit Eindhoven en wijde omtrek nog tot en met donderdag bezig iets soortgelijks op te zetten. En het zestal op de foto verricht er hand- en spandiensten. Angeline en Anna zijn stagiaires van respectievelijk Sint-Lucas in Boxtel en de TU/e. Joyce en Igino studeren aan de Design Academy. Hedy is 'docent beeldend' aan het CKE. En Oda is technisch onderwijsassistent natuurkunde (vroeger zouden we geloof ik gezegd hebben: amanuensis) aan het Heerbeeck College in Best.

Begeleider, stimulator, workshopbegeleider zijn benamingen die ze voor hun functie in de hal wel toepasselijk vinden. Vijf stellages hebben ze voor aanvang van het onderwijsproject opgezet. “En daartussen moeten de leerlingen de verbindingen maken, zodat er één baan van kettingreacties wordt gevormd”, leggen de instructeurs uit.

Igino toont de eerste 'attractie' van de Eindhovense versie van 'de loop der dingen': een schommel die – naar achteren gaand – een ouderwets vuilnisvat omkiept, waardoor een bal vrijkomt die dan weer van alles in beweging moet zetten.

En uiteindelijk gaat het allemaal in rook op. Achter het hek waarvoor het zestal poseert moet een bal uiteindelijk een kan kokend water omkiepen in een emmer stikstof. De voorbereiding daarvan is in handen van Oda, die het mistige sfeertje wel even voor de foto wil creëren.

“Veel leerlingen zien het meteen als een variant op Dominoday”, hebben de instructeurs inmiddels ervaren. “Alleen vinden ze dit veel leuker”, zegt Oda. Igino: “Het is heel leuk als je ziet dat ze heel kleine bewegingen aan het begin uiteindelijk in heel grote bewegingen omzetten.”

De installatie die de komende drie dagen tot stand komt, wordt volgend jaar gebruikt voor de openingshandeling van de Ontdekfabriek op Strijp S. Niet de installatie zelf overigen, maar een film daarvan. Zoals de Zwitserse kunstenaars ook hun film van 'Der Lauf der Dinge' op video zetten. Bij de Zwitsers had dat één continu shot van een half uur moeten worden. Dat is Fischli en Weiss niet gelukt. “Daar ligt dan voor ons nog een uitdaging”, denken de begeleiders.

(Klik op de foto's voor een vergroting)

foto's jan van de ven / illusie.com

Krijtstreep en spijkerbroek

Het oogt lief en dat is het ook: samen liggend onder de enorme koepel-installatie 'Hemisphere' van Ulf Langheinrich. De man in krijtstreepjes-pak broederlijk naast de knul in gescheurde spijkerbroek-en-t-shirt. Samen genieten ze van de wonderlijke dingen die gebeuren met je lijf en vooral met je waarneming. Het kan allemaal op het STRP Festival en zeker tijdens de preview op donderdagavond in het Klokgebouw.

Daar hadden zich zo'n vijfhonderd personen verzameld voor de openingtoespraken van STRP directeur Frens Frijns en wethouder Erik van Merrienboer. In het Engels, want er waren veel buitenlandse gasten. Netjes is dat, jammer alleen dat die verhalen altijd te lang duren ook al zijn ze nog zo kort en jammer ook dat een fiks deel van de aanwezigen gewoon doorkletst en -drinkt en niet de beleefdheid kan opbrengen om even te luisteren. Het speciaal voor de opening gemaakte openingsfilmpje vergoedde veel en snoerde tegelijk de kwekkers de mond.

Nog een mooie tegenstelling: de Audis A8, de Jeeps en de zwarte BMW's, noodzakelijkerwijs geparkeerd in de blubber en tussen losliggende bakstenen - dit is nu eenmaal Strijp S in ontwikkeling...!  En dus? Gewoon met de fiets, op het nieuwe fietspad, langs het spoor. Kan makkelijk; ook in krijtstreepjes-pak.

Smullen voor tech-freaks, migraine voor mij

Een week of twee geleden was ik op bezoek in de studio van Jérôme Siegelaer, een Eindhovense videokunstenaar (voor mensen die vroeger vaak in de Effenaar of 013 rondhingen tijdens dancefeestjes: hij veejayde toen onder het pseudoniem VJ Stalker..). Hij was en is bezig met een videokunstproject voor STRP dat Dansmachine4 heet. In zijn studio vol snoeren, computers, beeldschermen, volle asbakken, opladers, camera's, cd's, een hond en het geluid van heipalen (fijn zitten daar inderdaad, in het Philipsdorp) probeerde Jérôme mij duidelijk te maken HOE zijn installatie precies werkt.

Nu ben ik niet alleen blond van buiten, maar soms ook blond van binnen (qua technisch onderlegd enzo) dus werd dat een behoorlijk lastige (en door Jérôme danig onderschatte) klus.

Dansmachine4 heeft een enorme stapel dansbewegingen opgeslagen in zijn geheugen, die vervolgens gekoppeld worden aan de live geregistreerde bewegingen van de bezoeker. Speciaal voor echte liefhebbers van technische snufjes, heb ik hieronder de verklaring van Jérôme's site gecopy-pasted. Voor vragen moet je dus niet bij mij zijn, maar bij hem.. http://www.dansmachine.nl/4/contact/

Ik zou willen zeggen: probeer het zelf eens uit en stuur ons een foto van je beste moves!

Technische specificatie

De technologie van de installatie bestaat uit vier onderling communicerende delen:

1.Registratie: een camera registreert de bewegingen en posities van de incidentele choreograaf en deze beelden worden binnen de geprogrammeerde software-omgeving geduid.
2.Interpretatie: de inkomende data worden geanalyseerd en binnen een diagram model worden de juiste output commando’s geselecteerd en verstuurd naar de video en audio output. Zo zullen armbewegingen van de incidentele choreograaf gekoppeld worden aan dansfragmenten waarbij de arm een prominente rol speelt, danwel een reeds lopend fragment wordt versneld of van richting veranderd, ingegeven door de richting en snelheid van die armbeweging. Zo heeft elke beweging die de incidentele choreograaf maakt verschillende duidingen, afhankelijk van de context van dat moment.
3.Projectie Video: Output computers met aangepaste vj-software krijgen hun commando’s en starten de geselecteerde fragmenten en plaatsen deze op de relevante schermen. In real-time worden de visuele effecten, die eveneens door de incidentele choreograaf beïnvloed worden, toegepast op de beeldfragmenten.
4. Audio: De audiocomputer ontvangt eveneens commando’s waardoor geselecteerde fragmenten afgespeeld en real-time beïnvloed worden. De aard van de muziek is ondersteunend en sferisch, waarbij ritme en klankkleur belangrijker zijn dan metrum. Om meer activiteit en creativiteit los te maken bij het publiek is hiervoor gekozen. De audiofragmenten zijn langer van duur dan de videofragmenten. Hiervoor kies ik omdat het geluid van continue aard moet zijn, waarbij korte accenten toegevoegd kunnen worden, terwijl beeldfragmenten als het ware harder gesneden kunnen worden, ook al door mijn manier om videobeelden altijd op zachte wijze in elkaar over te laten vloeien. 

De tijd...

Zou het met de crisis te maken hebben? Of hangt 'De Tijd' gewoon in de lucht, zo onder het mom van: 'Grijp je kans nu het nog kan - voor de pleuris echt uitbreekt...!?'

Hoe dan ook: op het STRP Festival is het werk 'Standard Time' te zien. Ruim zestig mensen bouwen in real time een digitale klok. van hout welteverstaan. Een flinke klok ook nog want het gaat om een gevaarte van vier bij twaalf meter. Elke seconde worden de planken verplaatst, zodat de juiste tijd wordt weergegeven. Daar is een film van gemaakt. Het project van Mark Formanek en Datenstrudel is te zien in het Klok(!)gebouw.

Een paar kilometer verderop (in Waalre) is ontwerper Maarten Baas de afgelopen tijd heel druk geweest met het maken van: klokken! En ook die geven real time het wegtikken van de secondes weer. De topontwerper laat zijn vier 'klokken' zien tijdens de komende meubelbeurs in Milaan. Baas gebruikt voor zijn objecten geen planken, maar potloden, mensen en stroken huisvuil. Vanaf 22 april real time te zien in de domstad.